9. Czy proponowane urządzenia do zabaw będą atrakcyjne dla dzieci? Czy odznaczają się odpowiednio wysokim stopniem użyteczności, tzn. charakteryzują się takimi cechami jak: nowość (oryginalność), złożoność funkcjonalna i wewnętrzna, mobilność, tematyczność, barwność, możliwość schowania się.

Jest to niezwykle ważne, chociaż zbyt rzadko doceniane. Plac zabaw musi być nie tylko bezpieczny, ale także atrakcyjny dla dzieci. Bezpieczne, ale nie użytkowane przez dzieci place zabaw świadczą o marnotrawstwie środków i pieniędzy, a co gorsze nie rozwiązują problemu zabawy.

Dzieci omijają takie tereny, przebywając na pobliskich terenach dzikich, nieurządzonych. Przykładami takich miejsc mogą być niezabezpieczone odpowiednio tereny budów, wykopów, nieużytków, żwirowni, glinianek, a także ulice i parkingi. Takie tereny przyciągają dzieci, stanowiąc dla nich poważne zagrożenie. Przebywając na takich terenach dzieci ponoszą duże i nieprzewidywalne ryzyko. Jest to sytuacja zdecydowanie zła. Właśnie tego typu tereny, będące poważną konkurencją dla tradycyjnych terenów zabaw są częstym miejscem tragedii dziecięcych.

W zdecydowanej większości przypadków tradycyjne place zabaw są nieatrakcyjne lub mało atrakcyjne dla dzieci. Przyciągają one niewielką liczbę użytkowników, a przez to stanowią zagrożenie dla małej liczby osób. Wydaje się, a potwierdzają to badania autora, że sytuacja ta najlepiej odzwierciedla stan naszych placów zabaw. Są one rzadko odwiedzane przez dzieci i dlatego stosunkowo nieczęsto są miejscem wypadków. Niestety, nie może to być pocieszeniem, ponieważ dzieci bawią się na innych terenach, często dużo bardziej niebezpiecznych niż urządzone place zabaw. Niezbędne środki bezpieczeństwa w żadnym wypadku nie mogą zubożyć atrakcyjności terenu zabaw. Bezpieczeństwo ma służyć zabawie, a nie być celem samym w sobie. Bowiem ostatecznym, a w gruncie rzeczy jedynym sprawdzianem powodzenia każdego terenu zabaw jest jego atrakcyjność dla dzieci. Teren zabaw musi być atrakcyjny, bo inaczej nie będzie użytkowany, a wtedy wysiłek projektanta, wychowawcy i konserwatora jest bezsensowny i niepotrzebny.

Badania wykazały, że atrakcyjne dla dzieci urządzenia do zabaw powinny posiadać przede wszystkim następujące cechy: złożoność, nowość, mobilność, tematyczność – urządzenia do zabaw powinny być tematyczne), izolacyjność wizualną (separację wzrokową od otoczenia) i barwność, ważną zwłaszcza w odniesieniu do dzieci najmłodszych (do 5 lat).

10. Czy projektant obiektu właściwie wykorzystuje naturalne cechy terenu, a zwłaszcza roślinność placu zabaw i najbliższego otoczenia? Czy teren przeznaczony na plac zabaw sprzyja zabawom spontanicznym? Czy istnieją możliwości zabawy bez sprzętu, przez poprowadzenie specjalnych dróg i placów oraz odpowiednie ukształtowanie terenu?

W urządzaniu terenów zabaw pierwszeństwo należy dać pierwiastkom naturalnym jak: ziemia, piasek, żwir, głazy narzutowe, kamienie, rośliny i zwierzęta. Łąki i kwiaty, drzewa i krzewy, ziemia i skały, stawy i oczka wodne są idealnym środowiskiem do zabawy. Umożliwiają one dziecku bezpośrednie, codzienne obcowanie z naturą. Przyroda stwarza idealne warunki do zabawy, ponieważ:

• tworzy korzystny mikroklimat,

• swą różnorodnością pobudza zmysły i rozwija wyobraźnię,

• wpływa na percepcję dźwięków, form i obrazów,

• rozwija zdolności manualne i intelektualne,

• stanowi niewyczerpane źródło dziecięcych inspiracji, fascynacji, refleksji,

• poznając przyrodę i pojmując jej znaczenie dzieci uczą się ją szanować.

Roślinność modyfikuje warunki klimatyczne. Łagodzi wahania temperatury powietrza i ogranicza prędkość wiatru. Poprawia wilgotność powietrza, obniża poziom hałasu oraz wpływa na zmniejszenie zanieczyszczeń gazowych lub pyłowych. Ponadto wytwarza w otoczeniu specyficzne warunki atmosferyczne, nadając powietrzu określony skład chemiczny przez uwalnianie substancji gazowych (produktów przemiany materii) oraz aerozoli organicznych (zarodników, pyłków nasion czy też złuszczonych części roślin. Powyższe funkcje roślin uwzględnia się przy tworzeniu zdrowych warunków zabawy dziecka. Odpowiednio ukształtowana szata roślinna tworzy oazę ciepła, spokoju i bezpieczeństwa, zapewnia także poczucie intymności.

W przyrodzie nie ma szablonów i schematów. Każda roślina i każdy liść jest niepowtarzalny. Podczas zmieniających się pór roku jest zawsze coś nowego do odkrycia i zaobserwowania. Natura ze swoją autentycznością, różnorodnością tworzywa jest nie tylko prawdziwa, naturalna, ale także organicznie związana z życiem człowieka. Przeżywa się naturalne cykle, obserwuje zmiany, rozwijanie się nowych liści, powstawanie kwiatów, owoców i nasion. Dojrzewają owoce, można je zebrać i spróbować, zabrać je do domu i tam coś z nich zrobić. Zimą gałęzie i konary pokryte śnieżnymi czapami, kryształki lodu błyszczą w słońcu, płatki śniegu wyglądają jak gwiazdki, świat wygląda bajkowo i mitycznie.

Przyroda jest wielką niewiadomą, jest pełna zmian. Roślinność zmienia się w ciągu roku, w poszczególnych sezonach, niemal każdego dnia, a nawet jest inna rano, w południe i wieczorem. Jest ciekawa, oddziałuje na wszystkie zmysły dziecka: wzrok, węch, smak, czucie (dotyk), stwarza niemal nieograniczone możliwości dla przygód i zabaw. Obcując na co dzień z przyrodą dzieci mogą rozwijać wszystkie swoje zmysły:

• mogą ją obserwować,

• mogą dotykać zwierzęta, karmić je i opiekować się nimi,

• za pomocą swoich zmysłów mogą badać niepowtarzalność roślin, poznawać ich budowę, eksperymentować z nimi (nie ma to nic wspólnego z niszczeniem środowiska),

• mogą poznawać znaczenie roślin dla środowiska życia ptaków, owadów i innych zwierząt,
  
• poznawać znaczenie roślin dla człowieka, np. jako budulca,

• krzewy mogą być miejscem do zabaw przygodowych, kryjówką i schronieniem przed niepowołanymi, miejscem narad, pełnym fantazji i tajemniczości,

• na drzewa można się wspinać, budować gniazda obserwacyjne, leżeć na konarach, słuchać głosu ptaków, rozmyślać o świecie i marzyć.

11. Czy wokół urządzeń zabawowych przewidziano niezbędne strefy bezpiecznego użytkowania, które chronią dzieci przed możliwymi urazami?

Aktualna norma nakłada na projektanta obowiązek zapewnienia wokół urządzeń stref bezpiecznego użytkowania, tzw. przestrzeni minimalnej. Jest to przestrzeń zajęta przez samo urządzenie oraz obszar wolny zajmowany przez użytkownika wykonującego ruch wymuszony przez to urządzenie (np. zjeżdżanie, huśtanie, kołysanie), a także tzw. obszar upadku określany jako przestrzeń zajmowana przez użytkownika spadającego z uniesionej części urządzenia. W zależności od potencjalnej wysokości swobodnego upadku dziecka na podłoże należy przyjmować określony wspomnianą wcześniej normą obszar upadku.

Referat ukazał się w publikacji materiałów z II Konferencji pt. "Zarządzanie zielenią miejską" zorganizowanej przez firmę DENDROS .

_{Architekt krajobrazu zatrudniony w Katedrze Architektury Krajobrazu SGGW w Warszawie oraz profesor w Katedrze Ochrony i Kształtowania Środowiska na Politechnice Białostockiej. Jest współautorem pierwszych polskich norm dotyczących wyposażenia placów zabaw oraz tłumaczem i weryfikatorem norm europejskich z tego zakresu. Jest także przewodniczącym Komitetu Technicznego w jednej z dwóch w Polsce jednostek upoważnionych do wydawania certyfikatów na urządzenia zabawowe. Jest twórcą i jedynego w Polsce programu dla studentów poświęconego terenom zabaw dla dzieci. Autor książek i publikacji naukowych i popularno-naukowych dotyczących placów zabaw. W swoim dorobku ma także projekty terenów zabaw dziecięcych i urządzeń do zabaw.}